扑克牌的由来：从早期纸牌到四种花色
纸牌历史
扑克牌的由来：从早期纸牌到四种花色
黑桃、红心、方块、梅花，是今天许多人最熟悉的纸牌符号。把时间往前推，牌面却可能画着马球杆、猎号、飞禽或走兽。扑克牌的由来，并不是一个发明者、一年一月就能说完的故事，而是纸张、图像与日常娱乐逐渐相遇的过程。
CARD HISTORY
The origins of playing cards: from early packs to four familiar suits
Spades, hearts, diamonds and clubs are familiar symbols today. Look further back, however, and cards might show polo sticks, hunting horns, birds or animals. The origins of playing cards cannot be reduced to one inventor and a single date. Their history brings together paper, imagery and everyday recreation.
SEJARAH KAD
Asal usul daun terup: daripada kad awal kepada empat lambang
Sped, hati, daiman (wajik) dan kelawar ialah lambang kad yang biasa kita lihat hari ini. Namun, kad pada zaman dahulu boleh memaparkan kayu polo, tanduk pemburuan, burung atau haiwan. Asal usul daun terup tidak dapat diringkaskan kepada seorang pencipta dan satu tarikh. Sejarahnya mempertemukan kertas, seni gambar dan hiburan harian.
LỊCH SỬ BÀI LÁ
Nguồn gốc bài lá: từ những bộ bài đầu tiên đến bốn chất quen thuộc
Bích, cơ, rô và tép là những ký hiệu quen thuộc trên lá bài ngày nay. Nhưng nếu nhìn về quá khứ, mặt bài có thể mang hình gậy polo, tù và săn bắn, chim hoặc thú. Nguồn gốc của bài lá không thể gói gọn trong tên một người phát minh và một mốc thời gian. Đó là câu chuyện về giấy, hình ảnh và sinh hoạt giải trí dần gặp nhau.
ประวัติไพ่
ต้นกำเนิดของไพ่: จากสำรับยุคแรกสู่ดอกไพ่สี่แบบที่คุ้นเคย
โพดำ โพแดง ข้าวหลามตัด และดอกจิก เป็นสัญลักษณ์บนไพ่ที่หลายคนคุ้นเคยในปัจจุบัน แต่เมื่อย้อนกลับไปในอดีต หน้าไพ่อาจเป็นภาพไม้โปโล แตรล่าสัตว์ นก หรือสัตว์ชนิดต่าง ๆ ต้นกำเนิดของไพ่จึงไม่ได้สรุปได้ด้วยชื่อผู้ประดิษฐ์เพียงคนเดียวหรือวันเวลาเดียว แต่เป็นเรื่องราวของกระดาษ ภาพศิลปะ และการพักผ่อนในชีวิตประจำวัน
早期纸牌的中国线索
谈到中国纸牌，常会遇到唐代“叶子戏”的故事。不过，“叶子”究竟指牌张，还是记载规则的书页，学界一直有不同解释。游戏史学者 David Parlett 介绍 Andrew Lo 的研究时指出，早期叶子戏可能涉及骰子与棋盘。因此，直接把唐代叶子戏等同于今天的扑克牌，并不稳妥。查看叶子戏研究
较明确的线索来自一部1320年的文献，其中保存了一则1294年的记录，提到纸牌及用于印牌的木版。这说明中国至少在当时已有纸牌，却不能把1294年当成纸牌的发明年份。由于记录没有描述牌面，也无法仅凭它还原整副牌的样子。查看文献讨论
埃及残片留下的四种符号
洛杉矶郡艺术博物馆收藏着13至14世纪的埃及纸牌残片。根据馆方介绍，马穆鲁克牌组传统采用杯、钱币、剑和马球杆四种符号，一副52张，每种花色包含10张数字牌及3张宫廷牌。宫廷牌以符号与文字区分身份，而不是绘制人物面孔。查看 LACMA 纸牌藏品
这些实物让我们看见熟悉结构的早期面貌，也提醒人们：牌数相同，图像与文化背景仍可能十分不同。单靠牌面相似，不能确定每一步传播路线。
欧洲纸牌曾有许多模样
纽约大都会博物馆保存的一套约1475至1480年的纸牌，共有52张，花色却是猎号、狗项圈、系犬绳和猎物套索。夸张的人物服装与狩猎图像，带着当时宫廷文化的印记。馆方指出，虽然牌组完整留存，相关游戏具体怎样进行，仍有不清楚的地方。查看十五世纪完整牌组
早期欧洲各地的牌数、人物与花色并不统一。花鸟、动物、盔甲与各种生活器物，都曾进入牌面；德语地区后来常见的花色，则包括橡实、叶子、心形和铃铛。纸牌既是游戏用具，也是一张小小的图像史。查看大都会博物馆花色研究
熟悉的四种花色从哪里来？
今天国际上常见的黑桃、红心、方块和梅花，承接的是法国式花色传统。常见牌组由4种花色、每种13张组成，合计52张。每种花色包含 A、2至10，以及 J、Q、K；大小王是额外牌，并非所有牌组和游戏都需要它们。查看法式花色牌组介绍
这套外观已经非常熟悉，却不是世界上唯一的纸牌样式。阅读纸牌历史时，可以把“已有文字记载的年代”“保存至今的实物年代”和“现代牌组的形成”分开来看。它们回答的是不同问题，也让纸牌的由来比一个简单的传说更有层次。
封面为原创艺术示意，并非馆藏文物照片。
Early evidence from China
Accounts of Chinese playing cards often begin with the Tang-dynasty “game of leaves”. But scholars disagree over whether those “leaves” were cards or pages containing instructions. In his discussion of Andrew Lo’s research, games historian David Parlett explains that the early game may have involved dice and a board. It is therefore unwise to equate it directly with modern playing cards. Read the discussion of the leaf game
A clearer clue appears in a document from 1320 that preserves a report from 1294 mentioning paper cards and wooden printing blocks. It shows that cards existed in China by that time; it does not establish 1294 as their invention date. Without descriptions of the cards, the report cannot tell us what a complete pack looked like. Read the historical evidence
Four symbols in Egyptian fragments
The Los Angeles County Museum of Art holds Egyptian playing-card fragments dated to the thirteenth and fourteenth centuries. Its curatorial notes describe Mamluk packs of 52 cards in four suits: cups, coins, swords and polo sticks. Each suit contained ten numeral cards and three court cards. Symbols and inscriptions identified the court cards rather than portraits. Explore the LACMA collection record
These objects reveal an early version of a familiar structure, but equal card counts do not imply identical imagery or cultural meaning. Similarities alone cannot establish every stage of transmission.
Europe’s many card designs
A 52-card pack at New York’s Metropolitan Museum of Art, dated around 1475–1480, uses hunting horns, dog collars, hound tethers and game nooses as its suits. The exaggerated costumes and hunting imagery reflect courtly culture. Even though the pack survives intact, the museum notes that how its associated games were played remains uncertain. Explore the fifteenth-century pack
Early European packs varied in size, court figures and suit symbols. Flowers, birds, animals, armour and everyday objects all appeared on cards. Acorns, leaves, hearts and bells later became familiar in German-speaking regions. A pack was a game accessory, but also a miniature record of visual culture. Read the Met’s study of suits
Where did today’s four suits come from?
The familiar international suits of spades, hearts, diamonds and clubs follow the French tradition. A common pack contains four suits of thirteen cards, making 52 in total. Each suit has an ace, 2 through 10, and jack, queen and king. Jokers are additional cards and are not required in every pack or game. Read about French-suited packs
This design is widely recognised, but it is not the world’s only card format. When reading card history, distinguish the date of a written record, the age of a surviving object and the development of the modern pack. They answer different questions and reveal a richer story than a single origin legend.
The cover is an original artistic illustration, not a photograph of museum objects.
Bukti awal dari China
Kisah daun terup di China sering bermula dengan “permainan daun” pada zaman Dinasti Tang. Namun, para sarjana berbeza pendapat sama ada “daun” itu merujuk kepada kad atau helaian yang memuatkan arahan. Ketika membincangkan penyelidikan Andrew Lo, sejarawan permainan David Parlett menjelaskan bahawa permainan awal itu mungkin melibatkan dadu dan papan. Oleh itu, tidak wajar menyamakannya terus dengan daun terup moden. Baca kajian tentang permainan daun
Petunjuk yang lebih jelas terdapat dalam dokumen tahun 1320 yang menyimpan laporan dari tahun 1294. Laporan itu menyebut kad kertas serta blok kayu untuk mencetaknya. Ini menunjukkan bahawa kad sudah wujud di China ketika itu, tetapi tidak membuktikan bahawa kad dicipta pada tahun 1294. Tanpa penerangan tentang rupa kad, kita juga tidak dapat membina semula rupa satu set lengkap. Lihat perbincangan bukti sejarah
Empat lambang pada serpihan kad Mesir
Los Angeles County Museum of Art menyimpan serpihan kad dari Mesir yang bertarikh abad ke-13 hingga ke-14. Menurut catatan kuratornya, set kad Mamluk mengandungi 52 keping dengan empat jenis lambang: cawan, syiling, pedang dan kayu polo. Setiap jenis mempunyai sepuluh kad bernombor dan tiga kad istana. Identiti kad istana ditunjukkan melalui lambang serta tulisan, bukannya potret. Lihat rekod koleksi LACMA
Objek ini memperlihatkan bentuk awal struktur yang kita kenali. Namun, jumlah kad yang sama tidak bermakna gambar atau latar budayanya serupa. Persamaan sahaja tidak cukup untuk menentukan setiap peringkat penyebarannya.
Pelbagai rupa kad di Eropah
Satu set 52 keping kad di Metropolitan Museum of Art, New York, bertarikh sekitar 1475–1480. Empat lambangnya ialah tanduk pemburuan, kolar anjing, tali penambat anjing pemburu dan jerat haiwan buruan. Pakaian watak yang berlebihan serta gambar pemburuan mencerminkan budaya istana. Walaupun set itu masih lengkap, pihak muzium menyatakan bahawa cara permainan berkaitannya dimainkan masih tidak diketahui dengan pasti. Lihat set kad abad ke-15
Set kad Eropah awal berbeza-beza dari segi jumlah, watak dan lambang. Bunga, burung, haiwan, perisai dan peralatan harian pernah menghiasi kad. Buah oak, daun, hati dan loceng kemudian menjadi lambang yang lazim di wilayah berbahasa Jerman. Selain alat permainan, kad juga menyimpan sejarah seni gambar dalam bentuk kecil. Baca kajian lambang kad oleh The Met
Dari manakah datangnya empat lambang moden?
Sped, hati, wajik dan kelawar yang biasa digunakan di peringkat antarabangsa berasal daripada tradisi kad Perancis. Set yang lazim mempunyai empat jenis lambang dengan tiga belas kad bagi setiap jenis, berjumlah 52 keping. Setiap jenis mengandungi A, 2 hingga 10, serta J, Q dan K. Joker ialah kad tambahan yang tidak diperlukan dalam semua set atau permainan. Baca tentang kad berlambang Perancis
Reka bentuk ini terkenal, tetapi bukan satu-satunya bentuk kad di dunia. Ketika membaca sejarah kad, bezakan tarikh rekod bertulis, usia objek yang masih wujud dan perkembangan set moden. Ketiga-tiganya menjawab soalan yang berbeza dan memberikan gambaran yang lebih kaya daripada satu legenda asal usul.
Kulit artikel ialah ilustrasi seni asli, bukan foto artifak muzium.
Dấu vết ban đầu ở Trung Quốc
Lịch sử bài lá Trung Quốc thường nhắc đến “diệp tử hí”, trò chơi lá có từ thời Đường. Tuy nhiên, giới nghiên cứu có những cách hiểu khác nhau: “lá” là lá bài hay những trang ghi hướng dẫn? Khi giới thiệu nghiên cứu của Andrew Lo, nhà sử học trò chơi David Parlett cho biết trò chơi thời kỳ đầu có thể đã sử dụng xúc xắc và bàn chơi. Vì vậy, không nên đồng nhất nó ngay với bài lá hiện đại. Đọc nghiên cứu về trò chơi lá
Một dấu vết rõ hơn nằm trong tài liệu năm 1320, lưu lại ghi chép từ năm 1294 về bài giấy và các bản khắc gỗ dùng để in bài. Điều này cho thấy bài đã tồn tại ở Trung Quốc vào thời điểm ấy, nhưng không chứng minh rằng bài được phát minh năm 1294. Ghi chép không mô tả mặt bài nên cũng không đủ để tái dựng hình dáng của cả bộ. Xem thảo luận về tư liệu lịch sử
Bốn biểu tượng trên những mảnh bài Ai Cập
Bảo tàng Nghệ thuật Hạt Los Angeles lưu giữ những mảnh bài Ai Cập có niên đại thế kỷ XIII–XIV. Theo ghi chú của bảo tàng, bộ bài Mamluk có 52 lá thuộc bốn chất: cốc, tiền xu, kiếm và gậy polo. Mỗi chất gồm mười lá số và ba lá cung đình. Các lá cung đình được phân biệt bằng ký hiệu và chữ viết thay vì chân dung nhân vật. Xem hồ sơ hiện vật của LACMA
Những hiện vật ấy cho thấy hình thức ban đầu của một cấu trúc quen thuộc. Tuy vậy, cùng số lượng lá không có nghĩa là cùng hình ảnh hoặc bối cảnh văn hóa. Sự giống nhau tự nó chưa đủ để xác định từng chặng đường truyền bá.
Muôn vẻ bài lá châu Âu
Một bộ 52 lá tại Bảo tàng Nghệ thuật Metropolitan ở New York, có niên đại khoảng 1475–1480, sử dụng bốn chất là tù và săn bắn, vòng cổ chó, dây buộc chó săn và thòng lọng săn thú. Trang phục phóng đại cùng hình ảnh săn bắn mang dấu ấn văn hóa cung đình. Dù cả bộ còn nguyên vẹn, bảo tàng lưu ý rằng cách chơi những trò liên quan vẫn chưa được biết rõ. Xem bộ bài thế kỷ XV
Các bộ bài châu Âu thời kỳ đầu không thống nhất về số lá, nhân vật hay biểu tượng chất. Hoa, chim, thú, áo giáp và vật dụng thường ngày đều từng xuất hiện trên mặt bài. Hạt sồi, lá cây, trái tim và chuông về sau trở nên phổ biến ở các vùng nói tiếng Đức. Ngoài chức năng giải trí, lá bài còn là một mẩu lịch sử hình ảnh thu nhỏ. Đọc nghiên cứu của The Met về các chất bài
Bốn chất quen thuộc ngày nay đến từ đâu?
Bích, cơ, rô và tép trong bộ bài quốc tế thông dụng tiếp nối truyền thống chất bài của Pháp. Bộ thường gặp có bốn chất, mỗi chất mười ba lá, tổng cộng 52 lá. Mỗi chất gồm A, từ 2 đến 10 và J, Q, K. Joker là lá bổ sung, không phải bộ bài hay trò chơi nào cũng cần sử dụng. Tìm hiểu bộ bài dùng chất Pháp
Đây là hình thức rất quen thuộc, nhưng không phải kiểu bài duy nhất trên thế giới. Khi đọc lịch sử bài lá, hãy phân biệt niên đại của ghi chép, tuổi của hiện vật còn lại và quá trình hình thành bộ bài hiện đại. Chúng trả lời những câu hỏi khác nhau, giúp câu chuyện nguồn gốc phong phú hơn một truyền thuyết đơn lẻ.
Ảnh bìa là tranh minh họa nguyên bản, không phải ảnh chụp hiện vật bảo tàng.
หลักฐานยุคแรกจากจีน
เมื่อกล่าวถึงไพ่จีน มักมีการอ้างถึง “เกมใบไม้” ในสมัยราชวงศ์ถัง อย่างไรก็ตาม นักวิชาการยังตีความต่างกันว่า “ใบไม้” หมายถึงแผ่นไพ่หรือหน้าหนังสือที่บันทึกวิธีเล่น David Parlett นักประวัติศาสตร์เกม อธิบายงานวิจัยของ Andrew Lo ว่าเกมในยุคแรกอาจใช้ลูกเต๋าร่วมกับกระดาน จึงไม่ควรถือว่าเกมดังกล่าวคือไพ่แบบที่เรารู้จักในปัจจุบันโดยตรง อ่านงานศึกษาว่าด้วยเกมใบไม้
หลักฐานที่ชัดเจนกว่าปรากฏในเอกสาร ค.ศ. 1320 ซึ่งเก็บบันทึกเหตุการณ์จาก ค.ศ. 1294 ที่กล่าวถึงไพ่กระดาษและแม่พิมพ์ไม้สำหรับพิมพ์ไพ่ สิ่งนี้แสดงว่าจีนมีไพ่แล้วในเวลานั้น แต่ไม่ได้พิสูจน์ว่าไพ่ถูกประดิษฐ์ขึ้นใน ค.ศ. 1294 เนื่องจากบันทึกไม่ได้อธิบายหน้าไพ่ จึงยังไม่อาจใช้สร้างภาพของไพ่ทั้งสำรับขึ้นใหม่ได้ อ่านข้ออภิปรายเกี่ยวกับหลักฐาน
สี่สัญลักษณ์บนชิ้นส่วนไพ่อียิปต์
พิพิธภัณฑ์ศิลปะลอสแอนเจลิสเคาน์ตีเก็บรักษาชิ้นส่วนไพ่อียิปต์จากคริสต์ศตวรรษที่ 13–14 บันทึกของภัณฑารักษ์อธิบายว่าไพ่มัมลุกมี 52 ใบ แบ่งเป็นสี่ดอก ได้แก่ ถ้วย เหรียญ ดาบ และไม้โปโล แต่ละดอกมีไพ่ตัวเลขสิบใบและไพ่ราชสำนักสามใบ โดยใช้สัญลักษณ์กับข้อความระบุฐานะ แทนการวาดใบหน้าบุคคล ชมข้อมูลไพ่ในคอลเลกชัน LACMA
วัตถุเหล่านี้แสดงโครงสร้างยุคต้นที่คล้ายกับสำรับที่เราคุ้นเคย แต่จำนวนไพ่ที่เท่ากันไม่ได้หมายความว่าภาพหรือบริบททางวัฒนธรรมจะเหมือนกัน และความคล้ายคลึงเพียงอย่างเดียวก็ไม่อาจยืนยันเส้นทางการแพร่กระจายได้ทุกช่วง
ไพ่ยุโรปที่มีหลากหลายรูปแบบ
พิพิธภัณฑ์ศิลปะเมโทรโพลิแทนในนิวยอร์กมีไพ่ 52 ใบชุดหนึ่ง อายุราว ค.ศ. 1475–1480 ซึ่งใช้แตรล่าสัตว์ ปลอกคอสุนัข สายผูกสุนัขล่าเนื้อ และบ่วงดักสัตว์เป็นสัญลักษณ์ประจำดอก เครื่องแต่งกายที่เกินจริงและภาพการล่าสัตว์สะท้อนวัฒนธรรมราชสำนัก แม้สำรับจะยังอยู่ครบ พิพิธภัณฑ์ระบุว่าวิธีเล่นเกมที่เกี่ยวข้องยังไม่เป็นที่ทราบแน่ชัด ชมสำรับไพ่จากคริสต์ศตวรรษที่ 15
ไพ่ยุโรปยุคแรกมีจำนวนใบ ตัวละคร และสัญลักษณ์ประจำดอกแตกต่างกัน ดอกไม้ นก สัตว์ ชุดเกราะ และของใช้ในชีวิตประจำวันล้วนเคยปรากฏบนหน้าไพ่ ต่อมาพื้นที่ที่ใช้ภาษาเยอรมันนิยมสัญลักษณ์ลูกโอ๊ก ใบไม้ หัวใจ และกระดิ่ง ไพ่จึงเป็นทั้งอุปกรณ์เล่นเกมและหลักฐานขนาดเล็กของวัฒนธรรมภาพ อ่านบทความของ The Met เรื่องดอกไพ่
ดอกไพ่สี่แบบในปัจจุบันมาจากไหน?
โพดำ โพแดง ข้าวหลามตัด และดอกจิกในสำรับสากลที่ใช้กันทั่วไปสืบทอดมาจากรูปแบบไพ่ฝรั่งเศส สำรับที่พบได้บ่อยมีสี่ดอก ดอกละสิบสามใบ รวม 52 ใบ แต่ละดอกประกอบด้วย A, 2 ถึง 10 และ J, Q, K ส่วนโจ๊กเกอร์เป็นไพ่เพิ่มเติม ซึ่งไม่ได้จำเป็นสำหรับทุกสำรับหรือทุกเกม อ่านเรื่องสำรับไพ่สัญลักษณ์ฝรั่งเศส
แม้รูปแบบนี้จะคุ้นตา แต่ก็ไม่ใช่รูปแบบไพ่เพียงชนิดเดียวในโลก การอ่านประวัติไพ่ควรแยกวันที่ของหลักฐานลายลักษณ์อักษร อายุของวัตถุที่ยังคงอยู่ และพัฒนาการของสำรับสมัยใหม่ออกจากกัน เพราะแต่ละอย่างตอบคำถามต่างกัน และทำให้เรื่องราวต้นกำเนิดมีมิติมากกว่าตำนานเพียงเรื่องเดียว
ภาพปกเป็นภาพศิลปะที่สร้างขึ้นใหม่ ไม่ใช่ภาพถ่ายโบราณวัตถุในพิพิธภัณฑ์